Meta op de vingers getikt door de rechter: wat betekent dit voor jouw organisatie?

Wat is de Digital Services Act (DSA)?

De DSA is een Europese wet die sinds 2024 geldt voor online platforms. De wet moet het internet veiliger, transparanter en eerlijker maken. Een belangrijk onderdeel is dat gebruikers meer controle krijgen over de informatie die ze online zien. Zo moeten grote platforms zoals Facebook en Instagram altijd minstens één niet-geprofileerde manier aanbieden om content te tonen, dus zonder gebruik van persoonlijke data of gedragsanalyse. Die keuze moet voor gebruikers duidelijk, gemakkelijk en blijvend zijn.

Wat was het probleem bij Meta?

Meta bood al een “chronologische” weergave aan, een feed waarin berichten in volgorde van plaatsing verschijnen, zonder beïnvloeding van algoritmes. Alleen was deze optie moeilijk te vinden en niet blijvend ingesteld. Zodra je de app sloot of van scherm wisselde, schakelde het platform automatisch terug naar de gepersonaliseerde versie. Volgens BoF was dat geen echte keuze, maar een zogenoemd dark pattern: een ontwerpkeuze die gebruikers stuurt richting bepaald gedrag, in plaats van hen vrij te laten kiezen.

Wat zegt de rechtbank?

De rechtbank geeft BoF grotendeels gelijk. Volgens de DSA moet een gebruiker altijd gemakkelijk kunnen kiezen voor een niet-geprofileerde feed, en die keuze moet blijven gelden.

Inmiddels heeft Meta de zaak voortgezet in hoger beroep. Het laatste woord is er dus nog niet over gesproken. Ondanks het feit dat Meta in hoger beroep gaat, blijft Meta verplicht om tot 31 december 2025 te voldoen aan het vonnis van de rechtbank.

De belangrijkste punten uit het vonnis:

• De keuze van de gebruiker moet worden gerespecteerd
  Wie kiest voor een chronologische of niet-geprofileerde feed, moet die instelling behouden. Ook na het sluiten van de app of het wisselen van pagina’s. Doet Meta dat niet, dan gebruikt zij een verboden dark pattern.

• De optie moet makkelijk te vinden zijn
  Niet verstopt onder menu’s of logo’s, maar zichtbaar op de plek waar de content verschijnt. De huidige inrichting voldoet niet aan de DSA. Hierbij gaat het concreet om de startpagina van Instagram (Android), de reels-sectie van Instagram en Facebook, en de startpagina van Facebook.

De uitspraak is bijzonder, omdat het een van de eerste keren is dat een Nederlandse rechter de DSA rechtstreeks toepast. De rechtbank maakt duidelijk dat de wet niet alleen over technische regels gaat, maar over de autonomie en keuzevrijheid van gebruikers. Het verplicht respecteren van gebruikerskeuzes zorgt ervoor dat platforms niet langer eenzijdig kunnen bepalen hoe informatie wordt gepresenteerd. Daarmee wordt de machtsbalans tussen gebruiker en platform hersteld. Precies wat de Europese wetgever met de DSA beoogde. Daarnaast onderstreept de uitspraak het grondrecht op vrije informatiegaring: gebruikers moeten zélf kunnen bepalen hoe ze informatie ontvangen, zonder sturing van algoritmes.

Waarom is dit belangrijk voor jouw organisatie?

De DSA is niet alleen relevant voor techreuzen. Ook platforms en bedrijven in de creatieve sector gebruiken aanbevelingssystemen, personalisatie of algoritmes. Vaak zonder zich daar volledig van bewust te zijn.

Of je nu een mediaplatform, app of digitaal bureau runt: de regels gelden ook voor jou zodra gebruikers via jouw dienst gepersonaliseerde content te zien krijgen.

Belangrijke aandachtspunten:

• Maak keuzes duidelijk en respecteer gebruikersvoorkeuren.
  Een instelling die diep verstopt zit, voldoet niet aan de DSA. Een keuze die telkens verdwijnt, is geen echte keuze.

• Voorkom ‘dark patterns’.
  Ontwerp je interface zo dat gebruikers bewust en vrij kunnen kiezen.

• Controleer je processen.
  De artikelen 25, 27 en 38 van de DSA gaan over ontwerp, toegankelijkheid en profilering. Precies de kern van veel digitale diensten.

De uitspraak tegen Meta laat zien dat ontwerpkeuzes juridische gevolgen kunnen hebben. Veel creatieve organisaties werken met gepersonaliseerde content of gebruikersdata, zonder precies te weten welke regels daarvoor gelden.

Twijfel je of jouw organisatie onder de DSA valt en of je aan alle verplichtingen voldoet?

Dan is het verstandig om juridisch advies in te winnen. Wij helpen creatieve ondernemers inzicht te krijgen in welke regels voor hen gelden en hoe ze daar praktisch aan kunnen voldoen. Lees hier meer over hoe wij kunnen helpen met juridisch advies, of plan meteen een gratis gesprek in.