Juridische aandachtspunten voor de creatieve sector in 2026

1. Meer duidelijkheid over schijnzelfstandigheid

De Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) treedt na akkoord van de Tweede Kamer waarschijnlijk in de loop van 2026 in werking. Deze wet verduidelijkt wanneer sprake is van een arbeidsovereenkomst of zelfstandigheid. Naast het aangepaste handhavingsbeleid van de Belastingdienst dat sinds 2025 geldt, is er dus straks ook een wet die bepaalt dat opdrachtgevers hun (contractuele) relaties op orde hebben. De Belastingdienst heeft inmiddels bekend gemaakt ook in 2026 geen boetes op te gaan leggen.

Voor creatieve ondernemers en opdrachtgevers in de sector blijft het ook in 2026 belangrijk om werkrelaties goed te documenteren en het ondernemerschap aantoonbaar te maken, ook al worden er voorlopig nog geen boetes opgelegd. Denk aan duidelijke contracten waarin afspraken over de invulling van de opdracht en aansprakelijkheid zijn opgenomen. Twijfel je of jouw organisatie goed is beschermd? Laat dan het contract checken door één van onze juristen of laat een overeenkomst van opdracht opstellen die voldoet aan de eisen.

2. Strengere regels voor AI-toepassingen, ook in de creatieve sector

De AI Act wordt in 2026 verder uitgerold. Vanaf 2 augustus 2026 zijn bijna alle verplichtingen uit deze Europese wet van toepassing en moeten zowel aanbieders als gebruikers van AI-systemen zich houden aan de regels uit de AI-Act.  Creatieve organisaties die AI gebruiken, moeten zich daarmee voorbereiden op transparantieverplichtingen, risicobeoordelingen en beleid van toezichthouders. Denk aan AI die wordt ingezet voor contentcreatie, aanbevelingssystemen of moderatie op platforms. Dit vraagt om beleid en documentatie, zoals een intern AI-beleid.

3. Inkomens uit rechten in de muzieksector onder de loep

De Raad voor Cultuur agendeert in 2026 een advies over inkomens uit rechten in de muzieksector. Dit kan gevolgen hebben voor de manier waarop componisten, muzikanten en producenten worden beloond voor het gebruik van hun werk. Verwacht wordt dat er aanbevelingen komen voor eerlijkere verdeling van inkomsten uit streaming en andere digitale exploitatievormen. Dit kan ook gevolgen hebben voor diverse contracten, zoals licentieovereenkomsten, akten van overdracht en samenwerkingsovereenkomsten. Laat deze bij twijfel checken door een juridisch expert of zorg voor een waterdichte overeenkomst op maat.

4. Transparantie en moderatie op platforms

De Digital Services Act (DSA) verplicht platforms tot meer transparantie over hun algoritmes, contentmoderatie en advertenties. Voor creatieve ondernemers betekent dit dat platforms duidelijker moeten zijn over hoe content wordt aanbevolen of verwijderd. Dit biedt kansen voor makers om beter inzicht te krijgen in hun zichtbaarheid en bereik. Voor organisaties die hun eigen platforms DSA-proof willen inrichten betekent dit dat je moet voldoen aan de juridische vereisten.

5. Bescherming van journalistieke onafhankelijkheid

De Media Freedom Act (MFA) versterkt de onafhankelijkheid van mediaorganisaties en beschermt journalisten tegen inmenging. Voor creatieve professionals die werken in de journalistiek of mediasector, biedt deze wet extra waarborgen voor redactionele vrijheid en bescherming van bronnen. Werk je in de journalistiek of mediasector? De MFA biedt extra bescherming, maar het is belangrijk om jouw contracten en interne afspraken hierop af te stemmen.

6. Versterking van de positie van makers in het auteurscontractenrecht

Vanaf 2026 is geen akte meer vereist voor exclusieve licenties, maar je moet de afspraken wel schriftelijk maken. Collectieve afspraken over vergoedingen tussen brancheverenigingen en exploitanten worden vermoed billijk te zijn. Daarnaast gaan persoonlijkheidsrechten na overlijden automatisch over op erfgenamen. Ook krijgt de maker meer grip op exploitatie: bij onvoldoende gebruik van een werk kan de overeenkomst worden opgezegd, met mogelijkheid tot rechterlijke vaststelling van een redelijke vergoeding.

Deze wijzigingen hebben directe gevolgen voor diverse contracten waarin auteursrechten zijn vastgelegd. Denk aan licentieovereenkomsten, samenwerkingsovereenkomsten en overdrachtsbepalingen. Zorg ervoor dat deze contracten actueel blijven, zodat je blind kunt blijven vertrouwen op je juridische basis.

7. Eén kader voor digitale compliance

Het voorstel voor de EU Digital Omnibus, dat mogelijk eind 2026 in werking treedt, bundelt bestaande digitale regels zoals de AI Act, Data Act en AVG in één geharmoniseerd kader. Voor creatieve organisaties betekent dit minder versnippering en lagere compliance-druk. Belangrijke gevolgen zijn onder meer extra tijd voor AI-verplichtingen, een versoepeld documentatieregime en één centraal meldpunt voor digitale incidenten. Dit maakt het eenvoudiger om digitale strategieën toekomstbestendig in te richten, maar vraagt tegelijkertijd om een intern beleid en een juridische strategie.

Kortom: 2026 wordt een jaar van juridische veranderingen voor de creatieve sector. Van strengere regels rond AI en digitale compliance tot een versterkte positie van makers en meer transparantie op platforms. Deze ontwikkelingen vragen niet alleen om goede voorbereiding, maar ook om een juridische strategie en duidelijke afspraken in je contracten.

Wil je weten wat deze ontwikkelingen betekenen voor jouw organisatie of praktijk? Plan dan een gratis gesprek in met één van onze juristen.