Mag AI worden getraind met beschermde songteksten? Duitse rechter trekt een grens

In een uitspraak van de rechtbank in München heeft de rechter in een voorlopige beoordeling een duidelijke grens getrokken in de zaak tussen de Duitse auteursrechtenorganisatie GEMA en OpenAI. Volgens de rechtbank is het trainen van generatieve AI met songteksten zonder licentie waarschijnlijk in strijd met het auteursrecht.

Waarom stapte GEMA naar de rechtbank?

GEMA behartigt de belangen van meer dan 100.000 componisten en tekstschrijvers. In Nederland vervult Buma/Stemra deze rol. GEMA stelde vast dat ChatGPT teksten van artiesten woord-voor-woord kon reproduceren.

De kern van de aanklacht was drieledig:

• Onrechtmatige dataopslag: songteksten zijn zonder toestemming gebruikt als trainingsdata.

• Geen licentievergoeding: OpenAI heeft geen afspraken gemaakt over de betaling voor dit gebruik.

• Inkomstenderving: auteurs lopen vergoedingen mis terwijl OpenAI commercieel profiteert van hun creativiteit.

Wat zegt de rechtbank?

OpenAI verdedigde zich met het argument dat de AI de teksten alleen "analyseert" om patronen te leren herkennen (de zogenaamde tekst- en datamining-uitzondering). De rechtbank volgde dat standpunt niet.

De rechtbank introduceerde het cruciale begrip ‘memorisatie’. Volgens de rechter doet ChatGPT meer dan alleen patronen herkennen; het model slaat de teksten feitelijk op in zijn geheugen. Omdat de AI deze teksten op verzoek vrijwel identiek kan reproduceren, fungeert het model zelf als een ongeoorloofde reproductie van het originele werk.

De belangrijkste juridische punten uit het vonnis:

1. Geen uitzondering: de wettelijke uitzondering voor tekst- en datamining geldt alleen voor analyse, niet voor het vrijwel identiek reproduceren en herhalen van het originele werk.

2. Output is relevant: niet alleen de training (input), maar juist de mogelijkheid tot letterlijke weergave (output) bewijst dat er auteursrechtelijk beschermd materiaal in het model aanwezig is.

3. Verantwoordelijkheid: OpenAI is als aanbieder verantwoordelijk voor deze inbreuk, ongeacht welke prompt een gebruiker invoert.

Waarom is dit een mijlpaal?

Dit is een van de eerste grote uitspraken in Europa die de 'wildwest-methode' van AI-training aan banden legt. De uitspraak onderstreept dat de Europese auteursrechtrichtlijnen ook in het AI-tijdperk onverminderd van kracht zijn. Voor makers betekent dit een enorme steun in de rug: technologie is geen vrijbrief voor “diefstal” van intellectueel eigendom.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

De uitspraak in München heeft grote gevolgen, niet alleen voor tech-reuzen, maar voor elke organisatie die AI-oplossingen implementeert of ontwikkelt.

Werk je met AI-tools in de creatieve of mediasector? Stel jezelf dan de volgende vragen:

• Transparantie: weet je welke trainingsdata er gebruikt is voor de AI-tool die jouw organisatie inzet?

• Inbreukrisico: kan de output van jouw AI-toepassing onbedoeld auteursrechtelijk beschermde content reproduceren?

• Aansprakelijkheid: wie is juridisch verantwoordelijk als jouw AI-tool teksten of beelden genereert die te veel lijken op bestaand werk?

Twijfel je of de AI-werkwijze binnen jouw organisatie juridisch houdbaar is? Wij helpen creatieve ondernemers en organisaties op weg in de complexe wereld van AI, auteursrecht en data.