Raad voor Cultuur komt met advies over AI: wat betekent dit voor de creatieve sector?

Onlangs presenteerde de Raad voor Cultuur het advies over het gebruik van AI voor de culturele en creatieve sector". Het is een ongevraagd advies aan minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zo komt in het advies onder andere een “contentheffing” naar voren en moet er een regeringscommissaris AI komen. Wat houdt het advies precies in? En wat betekent dit allemaal voor de creatieve sector?

Waarom komt de Raad voor Cultuur met dit advies?

De Raad voor Cultuur constateert dat AI-modellen worden getraind op enorme hoeveelheden online data, waaronder foto's, teksten, muziek en beeldend werk van creatieve makers. Die data hebben volgens de raad een aanzienlijke culturele en maatschappelijke waarde, terwijl de ontwikkeling van de onderliggende technologie grotendeels in handen is van een klein aantal, vooral Amerikaanse, bedrijven met een sterke commerciële focus. AI zou een culturele technologie zijn en bij de ontwikkeling ervan zou om die reden de focus minder op winst en meer op waarde moeten liggen. Uit cijfers waar de Raad voor Cultuur naar verwijst, blijkt bovendien dat een deel van de makers in de sector door de opkomst van generatieve AI minder opdrachten krijgt.

Wat houdt het advies in?

Het meest concrete en besproken voorstel is de introductie van een wettelijke contentheffing. Het idee is dat er een wettelijke betalingsverplichting voor het gebruik van culturele data wordt gecreëerd, zodra een aanbieder van generatieve AI op de Nederlandse markt actief is. Omdat de heffing aan de Nederlandse markt wordt gekoppeld, zou deze direct in Nederland geïnd kunnen worden.

De opbrengsten moeten volgens de Raad voor Cultuur ten goede komen aan makers en de bredere culturele en creatieve sector, bijvoorbeeld via bestaande collectieve beheersorganisaties zoals BumaStemra en Pictoright. Daarmee zou de vergoeding voor het gebruik van creatieve trainingsdata via het huidige systeem kunnen worden geregeld, zonder dat elke individuele maker zelf onderhandelingen met AI-bedrijven hoeft te voeren.

Verder bevat het advies ook andere maatregelen:

• Een regeringscommissaris AI die als aanjager moet zorgen voor een samenhangend, overheidsbreed AI-beleid over de grenzen van afdelingen en ministeries heen.

• Een maatschappelijke taskforce AI en cultuur, opgezet vanuit de sector zelf, die signalen uit het veld verzamelt en doorgeeft aan de regeringscommissaris.

• Een stimuleringsprogramma "Naar een Europese AI-cultuur", naar het voorbeeld van eerdere Groeifondsprojecten, gericht op het ontwikkelen van publieke, Europese alternatieven voor bestaande AI-technologie.

• Bescherming van de sector tegen oneerlijke concurrentie van AI-gegenereerde content die snel en goedkoop te produceren is en sterk op menselijk werk lijkt.

Wat betekent dit voor creatieve organisaties?

Het is belangrijk om het advies in de juiste juridische context te plaatsen: het is een advies, geen wetsvoorstel. Of en hoe snel het advies daadwerkelijk wettelijk vorm krijgt, hangt af van de politieke bereidheid in Den Haag en van de vraag in hoeverre een nationale regeling houdbaar is binnen het EU-recht. Toch is het advies een duidelijk signaal dat de politieke en maatschappelijke druk om makers te compenseren toeneemt.

Omdat er nu nog geen concreet wetsvoorstel ligt, zijn de gevolgen voor de creatieve sector (en ook voor AI-aanbieders) op dit moment beperkt. Zolang er geen wettelijke contentheffing is, blijft het verstandig om alle vergoedingsafspraken duidelijk vast te leggen in contracten, zoals een akte van overdracht of een licentieovereenkomst.

Heb je hier hulp bij nodig? Plan dan een gratis gesprek in en dan bespreken we samen de mogelijkheden.