Hoe uniek moet je ontwerp zijn voor modelbescherming? Dit kun je leren van Crocs

In een uitspraak over het modellenrecht oordeelde het Europese Gerecht dat het bekende Crocs-ontwerp geen modelbescherming verdient, omdat het te dicht bij een ouder ontwerp blijft. Een ontwerp kan wereldwijd worden herkend, massaal worden verkocht en toch juridisch onderuitgaan. Anders dan bij het merkenrecht speelt de bekendheid in het modellenrecht geen rol. De uitspraak laat zien hoe streng het modellenrecht kan zijn. Voor makers in de creatieve sector roept dat een belangrijke vraag op: wanneer is een ontwerp nu écht uniek genoeg?

Het gaat om de totaalindruk van het ontwerp

Bij modellenrecht draait alles om het geheel. Niet om losse elementen, maar om wat je ziet als je het ontwerp in één oogopslag bekijkt. In de Crocs‑zaak werd het bekende model vergeleken met een oudere klomp van Holey Soles. Op het eerste gezicht lijkt er een duidelijk verschil: Crocs heeft een hielband, het oudere ontwerp niet. En voor veel mensen is die band zelfs hét kenmerk van de Croc.

Toch vond de rechter dat verschil niet doorslaggevend. De vorm van de zool, de afgeronde neus en het patroon van gaten kwamen zo sterk overeen, dat de totaalindruk hetzelfde bleef. Voor geïnformeerde gebruikers van de schoen gaf het ontwerp eenzelfde impressie en voelde het niet als iets nieuws, maar als een andere uitvoering van wat er al was. Zodra een ontwerp op die manier wordt ervaren, ontbreekt het eigen karakter dat nodig is voor modelbescherming.

Voor makers is dit een belangrijk inzicht: hoe creatief of herkenbaar een detail in een ontwerp ook is, het geheel moet een nieuwe totaalindruk geven.

Waarom andere schoenontwerpen wél modelbescherming krijgen

Wat doen schoenontwerpen die wél bescherming kennen onder het modellenrecht dan anders? Dat zijn vaak modellen waarbij niet één onderdeel is aangepast, maar waar het geheel anders is dan wat op dat moment al bestond. Denk aan schoenen met een opvallend andere zoolconstructie of een afwijkend silhouet zoals de nieuwe laars-variant van All Star. Hetzelfde zie je bij de ontwerpen van Margiela met hun kenmerkende neus. Deze schoenen worden ervaren als een eigen ontwerp met een duidelijke, herkenbare uitstraling.

Kortom, het verschil tussen wel of geen modellenbescherming zit dus minder in slimme details en meer in het durven loslaten van bekende vormen.

Ontwerpvrijheid bij schoenen: waarom de lat hoger ligt

Een belangrijk uitgangspunt in het modellenrecht is de mate van ontwerpvrijheid. In sectoren als mode, footwear en productdesign is die vrijheid groot. Dat betekent ook dat er meer van je wordt verwacht. Als je veel had kunnen veranderen, telt een klein verschil minder snel mee. Inspiratie halen uit bestaande ontwerpen mag, maar hoe dichter je bij een bekend basisontwerp blijft, hoe moeilijker het wordt om daar bescherming voor te krijgen.

Bij schoenen zie je dat duidelijk terug. Er zijn weinig technische eisen die de vorm vastleggen, waardoor ontwerpers veel speelruimte hebben. Die ruimte werkt daarom twee kanten op: je kunt er iets nieuws mee maken, maar de rechter kijkt ook kritischer. Had je verder kunnen afwijken van bestaande normen, dan wordt dat meegewogen. Voor makers betekent dit dat voortbouwen op bestaande vormen risico’s met zich meebrengt. Hoe meer je ontwerp lijkt op een bekend model, hoe lastiger het wordt om te laten zien dat het echt een eigen karakter heeft.

Wat betekent dit voor makers?

De kern van deze uitspraak is dat modelbescherming vraagt om nieuwheid. Niet een kleine twist, maar een ontwerp dat als geheel anders aanvoelt. Dat betekent soms grotere keuzes maken in vorm, lijn of silhouet. Dat is spannender, maar vergroot ook de kans dat je ontwerp juridisch op eigen benen staat. Voor makers in de creatieve sector is de belangrijkste les dat het loont om kritisch naar het geheel te kijken. Niet alleen naar wat je toevoegt, maar ook naar wat je bewust anders doet dan bestaande ontwerpen. Juist bij producten waar veel variaties bestaan, zoals schoenen, zit het verschil in de totaalvorm en uitstraling.

Moraal van het verhaal

En zo ging de Croc van beschermde bestseller naar struikelblok. De Croc is nu niet langer beschermd door het modellenrecht. Concurrenten mogen er juridisch gezien zo op weglopen. Zo zie je nu al een reeks aan namaak Crocs in tal van winkels liggen. Wie zijn model wil beschermen, moet zorgen dat het ontwerp als geheel een andere indruk maakt dan wat er al is. Dat vraagt soms om grotere keuzes, maar geeft ook meer zekerheid.

Heb je hier vragen over? We denken graag met je mee en kijken samen naar wat er mogelijk is. Klik hier om een gratis gesprek in te plannen.